/var

 

Linux’ta /var Dizini: Tarihi ve Gelişimi

1. /var Nedir, Ne İşe Yarar?

/var, “variable” (değişken) kelimesinin kısaltmasıdır. Bu dizin, sistem çalışırken değişen, yani zamanla büyüyen, yazılan veya silinen verilerin tutulduğu yerdir. Genellikle şunları içerir:

  • Log dosyaları

  • E-posta kuyrukları

  • Yazıcı geçici verileri

  • Cache’ler

  • PID dosyaları

  • Spool (kuyruklama) verileri

2. Tarihçesi ve Evrimi

Erken UNIX Dönemi (1970’ler - 1980’ler Başı)

  • İlk Unix sistemlerinde hem sabit hem de değişken veriler genellikle /usr altında tutuluyordu.

  • Ancak /usr, zamanla salt-okunur (read-only) olarak bağlanabilir hale geldi. Bu da sık yazma gerektiren log, e-posta ve benzeri işlemler için uygun değildi.

BSD ve System V İle Ayrışma (1980’ler)

  • 1983 civarında BSD ve System V Unix sürümleriyle birlikte, değişken veriler için ayrı bir alan ihtiyacı doğdu.

  • System V Release 4 (SVR4) ile birlikte /var dizini standart hale geldi.

  • Amaç, /usr gibi salt okunur olabilen dizinleri koruyup değişken içerikleri ayrı bir alanda toplamak, sistemi daha modüler ve güvenli hale getirmekti.

Linux'un Yükselişi (1990’lar)

  • Linux'un doğuşuyla birlikte, UNIX geleneklerine uyularak /var dizini benimsendi.

  • Linux Standard Base (LSB) ve Filesystem Hierarchy Standard (FHS), /var için ayrıntılı kullanım kuralları getirdi.

  • Günümüzde her büyük dağıtım, /var dizinini aktif olarak kullanır.

3. /var Alt Dizinleri ve Görevleri

Alt DizinAçıklama
/var/log/Sistem günlükleri (örnek: syslog, auth.log, dmesg, journal/)
/var/mail/ veya /var/spool/mail/Kullanıcılara gelen e-posta kutuları
/var/spool/Kuyruklanmış veriler (cron, mail, yazıcı iş kuyruğu vb.)
/var/cache/Uygulamalar tarafından oluşturulan önbellekler
/var/tmp/Geçici fakat yeniden başlatma sonrası da kalması beklenen dosyalar
/var/lib/Programlara özel sürekli veriler (örneğin: paket veritabanları, veritabanı dosyaları)
/var/run/ → /run/PID dosyaları, servis socket'leri (modern sistemlerde /run olarak yeniden yapılandırıldı)
/var/lock/Kilit dosyaları; kaynakların aynı anda birden fazla işlem tarafından kullanılmaması için

4. Günümüzde /var’ın Önemi

  • Günlük kayıtları (loglar) güvenlik, hata ayıklama ve sistem izleme için temel veriler sağlar.

  • Sistem çökerse veya saldırıya uğrarsa, ilk bakılacak yer /var/log/ dizinidir.

  • Yedekleme ve güvenlik politikaları genellikle /var dizinini özel olarak kapsar çünkü içerikleri dinamiktir.

  • Web sunucuları (örneğin Apache) varsayılan olarak içeriklerini veya loglarını /var altında saklar (/var/www, /var/log/apache2).

5. Konteynerler, Bulut ve Yeni Yaklaşımlar

  • Modern sistemlerde bazı dağıtımlar /var dizinini ayrı bir disk bölümü olarak yapılandırır.

  • Docker gibi kapsayıcı sistemlerde, loglar ve uygulama verileri genellikle /var/lib/docker/ altında saklanır.

  • Immutable (değiştirilemez) işletim sistemleri (örn. Fedora Silverblue), /var dizinini salt okunur sistem yapısından ayrı bir katman olarak işler.

Sonuç:

  • /var, sistem çalışırken sürekli değişen dinamik verilerin saklandığı merkezi dizindir.

  • Tarihsel olarak, salt-okunur dosya sistemlerini bozmadan değişken verileri güvenli bir şekilde işlemek için oluşturulmuştur.

  • Log izleme, sistem analizi ve performans optimizasyonu gibi işlemlerde kilit rol oynar.

İleri düzey kullanıcılar için, /var/log içinde logları journalctl, less, veya grep gibi araçlarla analiz etmek günlük işlerin önemli bir parçasıdır.

Labels: |